Odszkodowania i zadośćuczynienia po śmierci
Zadośćuczynienie - świadczenie jednorazowe i pieniężne, mające złagodzić cierpienia fizyczne i psychiczne poszkodowanego. Przy zadośćuczynieniu przesłanką jest krzywda, definiowana jako ujemne następstwa psychiczne wywołane czynem niedozwolonym.
Odszkodowanie - przesłanką jest wystąpienie szkody - czyli najprościej rzecz ujmując - niekorzystnej zmiany statusu majątkowego osoby poszkodowanej stanowiącej następstwo czynu niedozwolonego.
Na mocy obecnie obowiązującego prawa, osoba bliska zmarłego może domagać się:
- zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu,
- renty alimentacyjnej,
- odszkodowania w postaci jednorazowej wypłaty przy znaczącym pogorszeniu sytuacji życiowej,
- zadośćuczynienia w postaci jednorazowej wypłaty w przypadku śmierci osoby bliskiej
Zgodnie z art. 446 § 3 kodeksu cywilnego sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
Przez sytuację życiową należy rozumieć ogół czynników składających się na położenie życiowe jednostki, także trudno mówić o wymierzalnej wartości ekonomicznej (wyrok SN z 28.07.1976 r., IV CR 271/76). Dlatego też, jak podkreśla się w doktrynie, pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie pogorszenie następuje np. w przypadku utraty małżonka, bądź ojca przez małoletnie dzieci. Nie podlegają natomiast wynagrodzeniu pieniężnemu same cierpienia moralne będące następstwem śmierci poszkodowanego (uchwała SN z 26.10.1970 r., III PZP 22/70).
Powyższy przepis posługuje się pojęciem najbliższych członków rodziny zmarłego, do których zalicza się rodziców i dzieci zmarłego, a także inne osoby pozostające w stosunkach rodzinnych (a więc dalszych zstępnych i wstępnych, macochę lub ojczyma, jak również dziecko pozostające pod pieczą rodziny zastępczej).
Podstawą natomiast do zasądzenia zadośćuczynienia za śmierć najbliższego członka rodziny jest art. 446 § 4 k.c. który wszedł w życie dnia 3 sierpnia 2008 roku .
Wynika z niego, że jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego także odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Przepis ten jest reakcją ustawodawcy na wystąpienie rzecznika praw obywatelskich, który postulował, by „w celu zwiększenia ochrony ofiar wypadków komunikacyjnych w kodeksie cywilnym zamieszczony został przepis o zadośćuczynieniu pieniężnym za krzywdę z powodu śmierci osoby najbliższej".
Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 29 stycznia 2010 roku, sygn. akt II Ca 1262/09, niepublikowany
W pierwszej kolejności zadośćuczynienie ma za zadanie rekompensować w sposób finansowy krzywdę doznaną na skutek zaistnienia zdarzeń, o których mowa w art. 445 § 1 k.c. Przychylił się również do stanowiska co do szerszej wykładni pojęcia rozstroju zdrowia jako obejmującego również stany rozstroju psychicznego. Z jednej strony przyznane świadczenie ma stanowić realną i ekonomicznie odczuwalną wartość, z drugiej zaś nie może stanowić źródła bezpodstawnego wzbogacenia powódki. Krzywda to cierpienie fizyczne (m.in. ból) oraz cierpienie psychiczne - ujemne odczucia w związku z cierpieniem fizycznym lub skutkami uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia.
Określając wysokość zadośćuczynienia Sąd Rejonowy uwzględnił także stopień i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, trwałość skutków czynu niedozwolonego, prognozy na przyszłość, wiek poszkodowanego. Przywołał też pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 15 lipca 1997 roku, sygn. akt II CKN 273/97, iż zdrowie jest dobrem szczególnie cennym; przyjmowanie niskich kwot zadośćuczynienia w przypadkach uszkodzeń ciała prowadzi do niepożądanej deprecjacji tego dobra. Wskazał również na odpowiedniość zadośćuczynienia, tj., że ma być utrzymane w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa.
Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 29 października 2009 roku, sygn. akt II Ca 758/09, niepublikowany
Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, a w związku z tym nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość dla poszkodowanego. Zadośćuczynienie musi być odpowiednie, a więc utrzymane w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Jego celem jest przede wszystkim złagodzenie cierpień tak fizycznych jak i psychicznych. Winno obejmować cierpienia zarówno doznane jak i te, które wystąpią w przyszłości.
Źródło:http://www.rzu.gov.pl
